هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

427

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

مراسم و سنت‌هاى شيعى تلاش بسيار نمود ، اما به شهادت تاريخ ، زندان‌هاى پايتخت از « زندانيان سياسى » مخالف حكومت و خاصه « استقلال‌طلبان » - هواداران استقلال واقعى هند - انباشت . حكومت آصف جاهيان در اين كشور ، در آغاز سدهء چهاردهم هجرى قمرى ، نيمه مستقل بوده و شاه بدون اجازهء فرماندارى كل انگليس حق عزل و نصب بالاترين مقام ادارى كشور ( يعنى نخست‌وزير ) را نداشت . « مير لايق على خان ، با آن‌كه « تحصيل‌كرده » بود و در 19 سالگى به « اروپا » سفر كرده و از نزديك با مردم اين قاره و قوانين حاكم بر آن آشنا شده بود ، اما به دليل علاقهء مفرط به « عياشى » و « خوشگذرانى » و « غرور » بيش از حد و ميل به محدود كردن اختيارات پادشاه و « تشريفاتى » كردن مقام سلطنت و پشتگرمى به حمايت دولت انگليس ، رفتار مناسبى با درباريان و شخص شاه نداشت . مزيد بر اين علت ، جوان بودن « شاه » و « نخست‌وزير » بود ، به‌گونه‌اى كه « مير محبوب على خان ( پادشاه ) » 20 ساله و « مير لايق على خان ( صدر اعظم ) » 22 يا 23 ساله بودند ، و تقريبا هم‌سن‌وسال به نظر مىرسيدند . در تابستان سال 1303 ه . ق . در سفرى كه اركان حكومت به منطقهء خوش آب و هوا و زيباى « نيلگرى » « 1 » نمودند ، « مير محبوب على خان » كه ميزبان سرمايه‌داران ، ثروتمندان ، تجار ، بزرگان ، رؤساى اقوام ، سفراى دولت‌هاى خارجه و نمايندگان دولت انگليس بود ، به نيكى دريافت كه « مير لايق على خان » براى او يك نقش « تشريفاتى » قائل شده و بدون مشورت و نظرخواهى وى ، احكام مختلفى را صادر مىنمايد ، كه گاه مخالف ديدگاه صريح او بود . البته سخن‌چينى مخالفان نخست‌وزير در بدبينى شاه بىتأثير نبوده است . نخست‌وزير ، در طول 2 ماه اقامت سران كشور و ميهمانانشان در ييلاق ، به خوشگذرانى پرداخت و چون در « ميگسارى » و « شرابخوارى » و « رقص » و « ساز » و « آواز » بسيار افراط نمود ، متوجه رفت‌وآمدهاى سياسى رقباى خود نزد پادشاه نشد ، يا اگر هم دستگاه امنيتى به او خبر داد ، بىاعتنا از آن گذشت و قدرت خود را فراتر از فتنه‌هاى بدخواهان تلقى نمود .

--> ( 1 ) . نيلگيرى ( Nilgiri ) در جنوب اين كشور قرار دارد .